BOĞMACA
Wooping Cough; Pertussis.
Bulaşıcı bakteriyel akciğer ve solunum yolları hastalığıdır. Bakteri solunum yollarına yayılarak iltihap, mukus artışı ve tıkanmaya neden olur. Hapşırıl, öksürük ile havadan bulaşır. Çok bulaşıcıdır, salgınlar yapar. Boğmacanın etkeni Bordetella pertussis adında bir bakteridir. Boğmaca en sık
· Çocuklarda özellikle erken çocukluk döneminde,
· Aşı olmamış çocuklarda,
· Hasta ile aynı ortamı paylaşan kişilerde,
o Yuva, kreş, okul, vb. ortamlarda,
· Kalabalık ve sanitasyonu bozuk ortamlarda yaşayanlarda,
· Hamilelerde daha sık görülür.
Son zamanlarda erişkinlerde de giderek artan sıklıkta görülmeye başlanmıştır.
Boğmaca ne şikayete neden olur?
Hastalık mikrop bulaşmasından 1- 2 hafta sonra başlar. En sık görülen şikayetler:
· Burun tıkanıklığı ve burun akıntısı,
· Hapşırma,
· Göz kızarıklığı ve gözlerde sulanma,
· Hafif ateş,
· Kuru öksürük;
o Öksürük günler içinde giderek artar ve 2- 6 hafta kadar sürebilir,
o Öksürük nöbetleri olur, çocuk bir nefeste defalarca öksürür, sonunda boğulur gibi olup derin bir nefes alır.
o Boğulur tarzda ard arda öksürük krizi ve ardından derin nefes alma hastalığa adını koydurur ( boğmaca, wooping cough ),
o Küçük çocuklarda derin nefes alma kısmı duyulmayabilir. Küçük çocuklarda öksürüklerin ardından iç çekme, öğürme veya kusma şeklinde sonlanma olabilir.
o İlerlemiş vakalarda çocuk öksürük nöbetleri sırasında havasız kalıp morarabilir, bayılabilir,
o Öksürük nöbetlerini takiben bulantı kusma çok görülür.
Komplikasyonlar: 
Boğmaca ciddi ve sık komplikasyonlara neden olan bir hastalıktır. Öksürük krizleri sırsında artan basınç nedeniyle göz aklarında kızarıklık ve kanamalar olabilir ayrıca boğmaca atakları sırasında çocuklarda ciddi ve hayatı tehdit eden komplikasyonlara sık rastlanır en sık:
· Epilepsi atakları,
· Nefessiz kalma,
· Zatürre
· Akciğerlerde kollaps sonucu akciğerlerin bir kısmının kapanması ve iş görememesi,
· Karın ve kasık fıtıkları,
· Beyin ödemi,
· Beyin kanamaları ( ciddi nörolojik izler ve sakatlıklara neden olur ),
· Ölüm nadirdir ancak bebeklerde ölüm oranı %2 ye kadar çıkar.
Öksürük ataklarının şiddeti ve süresi zamanla azalarak kaybolur. Hastalık normalde 6 hafta kadar sürer, nadiren 3 ay kadar sürdüğü olur.
Teşhis:
Boğmaca teşhisi koymak zordur. Özellikle büyük çocuklarda ve erişkinlerde hastalığı teşhis etmek daha da zor olur. Hastalık şikayetleri öksürük yapan bütün hastalıklar ile karışır ve grip sanılarak geçiştirilir. Geç dönemde ortaya çıkan şikayetler ise bronşitle karışır. Grip ve bronşit ilaçları şikayetleri baskılar. Kesin teşhis laboratuar testleri ile konur.
· Kan testleri:
o Hemogram,
o CRP ( inflamasyonun göstergesidir),
o Sedimantasyon,
o Burun, Boğaz kültürü ( boğmaca için ),
· Akciğer filmi teşhise götüren testlerdir.
Boğmaca tedavisi: 
Boğmaca antibiyotikler ile tedavi edilir. Özellikle makrolid gurubu antibiyotikler kullanılır. Antibiyotik erken dönemde başlanır ise etkilidir. Geç dönemde antibiyotik öksürük krizlerini azaltamayabilir. Antibiyotiklerin dozu ve süresi ile oynanmamalıdır. Çocukların öksürük nöbetleri e ardından gelen kusma atakları sırasında az az ve sık sık beslenmesi, bol sulu gıdalar alması önerilir. Aşağıdaki durumlarda çocuğun hastanede yatırılarak tedavisi gerekir.
· Bol iltihaplı veya kanlı balgam gelmeye başlaması,
· Çocuğun şuurunun bozulması,
· Sürekli uykuya meyil olması,
· Ateşin sürekli 40 derece olması,
· Nefes almakta zorluk çekmesi,
· Sık sık nefes almaya başlaması,
· Morarması,
· Gözde kanama olması,
· Karnında şişme olması ve dışkı yapmakta zorlanması ( fıtık ve boğulma nedeniyle ),
· Sürekli kusması hastaneye yatma sebebidir.
Korunma:
Boğmaca aşı ile önlenebilen bir hastalıktır. Boğmaca aşısı çocukluk aşı programının önemli bir parçasıdır ve karma aşı içinde ( Boğmaca Difteri Tetanos ) yapılmaktadır. Boğmaca olduğu kesin bir kişi ile temas durumunda koruyucu antibiyotik başlanması gereklidir. Evde boğmaca geçiren bir hasta var ise aşılı olsalar dahi tüm ev halkının koruyucu olarak antibiyotik alması gerekir.
Boğmaca özellikle bir yaş altı çocuklarda çok tehlikeli olan ve aşı ile önlenebilen bir hastalıktır.
Referanslar:
6. Behrman RE, Kliegman RM, Jenson HB, eds. Nelson Textbook of Pediatrics . 17th ed. Philadelphia, PA: Saunders; 2004.
7. Berkow R. The Merck Manual of Medical Information . New York, NY: Simon and Schuster, Inc; 2000.
10. Kleigman RM, Behrman RE, Jenson HB, eds. Nelson Textbook of Pediatrics. 18th ed. Philadelphia PA: Saunders; 2007.
18. 1/24/2011 DynaMeds Systematic Literature Surveillance DynaMeds Systematic Literature Surveillance: Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Updated recommendations for use of tetanus toxoid, reduced diphtheria toxoid and acellular pertussis (tdap) vaccine from the advisory committee on immunization practices, 2010. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2011;60(1):13-15.
|
